AHILIGIN KURALLARI:

AHILIKTE ILKELER :

Ahilik ilkeleri kuralcı bir yaklasımdan çok, pratik hayat kosullarından, Ahilik uygulamalarından çıkmıstır. Yani gerçegin yasanmasından is ve uretim hayatının gereklerinden dogmustur. Sadece bir dusunce sistemine baglı kalmadıgından, yuruyen hayat gerçeklerini yakalamıs ve bunlardan ilkeler uretilmistir. Hayat ve dusunce, uygulama bir odakta birlesmistir.

Tespit edilen Ahilik ilkeleri sunlardır:

1 - Kendi ihtiyacı varken baskalarına vermek,
2 - Ofkelenince yumusak davranmak,
3 - Yenici iken yenileni affetmek,
4 - Dunya yasayısına baglanmak,
5 - El emegini, çalısmayı kutsal bir yasama ilkesi haline getirmek,
6 - Herkesin bir is yaparak Ahi toplulugu içerisinde yer alması,
7 - Butun insanlara karsı sevgi ve yardım duygusu tasımak ve bunu gerçeklestirmek, hayata geçirmek, uygulamak,
8 - Kardeslik dayanısması içinde; askerleri, ureticileri. emeçileri, esnafı birlestirmek ve böylece devleti guçlu kılrnak, sosyal adalet ve sosyal guvenligi gerçeklestirmek,
9 - Halkçı ve milliyetçi bir duzen içinde; egemen, sömurucu guçlere karsı çalısan her kesimden halkın çıkarlarını savunrnak,
10 - Yabancıları agırlamak, suçlu - suçsuz, hiristiyan musluman kim olursa olsun kendilerine sıgınanlara zanaat sanat ögretmek.

AHI AHLAKININ TEMEL ILKELERI:

1 - Dogru sözlu olmak,
2 - Emanete hiyanet etmemek
3 - Cömert olmak,
4 -, Gözunu kötu seylerden sakınmak,
5 - Iki yuzlu ve yiyicilerden uzak durmak,
6 - Kötulerden uzak durmak,
7 - Ofkelenmek, (öfke gelince akıl gider)

Ahi ahlakının sınırlamalarına göre de, asagıdaki olumsuz niteliklere sahip olanlar futuvvet dısı, ayani ahi ocagının dısında kalırlar. Olumsuz huylarını, davranıslarını terk ederlerse ondan sonra ocaga alınırlar. Pestemal kusanabilirler.

Futuvvet kuralları çerçevesinde kimlere hangi sartlar altında pestemal kusatabilecegı nasıl etraflıca belirlenmis ise, pestemal kusatılmayacak olanlar da teker teker sayılmıstır. Merhum Cevat Hakkı Tarım'ın derlemelerine göre, Kamu mesayih bazı hasletlerinden dolayı su on iki kisinin futuvvet dısı kaldıklarını, eger bu fiileri terk ederlerse onların da pestemal kusanabileceklerini kabul etmistir:

1 - Iman ehli olmayan kafirler,
2 - Munafik olanlar,
3 - Sanatı gaib'e hukmetmek olan falcılar, muneccimler,
4 - Sarhos eden içki içenler, (zina ve livata) da bulunanlar.
5 - Muslumanların açık yerlerine bakan tellaklar,
6 - Satıs islerinde halka zarar veren dellal’lar,
7 - Yalan vaad eden ve eksik arsın tutan çulahlar ve butun sanatkarlar,
8 - Kalplerinde sefkat kalmayan ve isleri sadece kan dökmek olan kasaplar,
9 - Yurekleri tas gibi olmus cerrahlar, Cunku futuvvet sefkat ve rahmetle muzeyyendir.
10 - Avcılar,
11 - Kurulu duzen dısı is yapanlar, bozguncular,
12 - Mekulatı anbar (depo) edip kıtlık çıkaranlar; Madrabazlar karaborsacılar, vurguncular.

Ahi’likte bulunan dört ana programı

1-Seriat Kapısı: Din Kurallarının genel adı; O zamanki hukuk duzeni
2-Tarikat Kapısı: Yol, yönetim, is ve dusuncede uyulacak kural demektir.Toplumsal, siyasal, ahlak kurallarıdır.
3-Hakikat Kapısı: (Gerçekçilik) Insanın toplum içerisinde kisilik ve deger bulmasının esasıdır.
4-Marifet Kapısı: Ustalık,beceri

Ayrıca Ahi tarikatında açık ve kapalı olmak uzere altı ilke daha vardır:

Açık olanlar:

1-Alın, 2-Kalp, 3-Kapı.

Kapalı olanlar:

1-El, 2-Bel, 3-Dil.

Bunlar, Turk ahlakını özetler gibidir. Alın açıklıgı; Dogrulugu,durustlugu, kalp açıklıgı; ikiyuzlu olmamayı, riyakarlıktan uzaklıgı,dostlugu sevgiyı; Kapı açıklıgı da Konukseverligi ifada eder.

El; Kendine ait olmayan mala uzanmamayı, hırsızlık yapmamayı, hakkı olmayan paraya, mala tenuyzul etmemeyi, el ile uretim yapmayı, emegin kutsallıgını, bel ise nefse egemen olmayı, dil ise yalan söylememeyi, dogru konusmayı, tatlı dilli olmayı, çok okuyup guzel konusmayı, kalp kırmamayı, kötu sözler söylememeyi, iftira etmemeyi... ifade etmektedir.

Ahi seyhlerinde bulunması gereken nitelikler, uyulması gereken kosullar da sunlardır:

A· Hakk'a inanmak
A· Halk içinde ölçulu, duyarlı olmak
A· Benligini öldurmek, bencillik etmemek
A· Ululara hizmet ,eylemek
A· Buyrugu altmdakine yumusak yurekle davranmak
A· Dostlara ögut vermek
A· Dervislere su vermek (sakilik etmek)
A· Bilginlere karsı alçakgönullu olmak
A· Dusmanlara hos görunmek
A· Bilgisizin karsısında susmak.


Taam yimekte yirmi erkan vardır. ,, Yani yemek yemeye ait yirmi kaide oldugunu söyleyip, bu kaideler de söyle sıralamaktadır:

- Sofraya oturmadan önce ve yemekten kalktıktan sonra elleri yıkamak, silmek.
- Yemek yenilen yere ayakkabı ile girmemek,
- Yemegin durustluk ile kazanıldıgından emin olmak,
- Yemege buyuklerden önce baslamamak ve yemege tabagın kenarından baslamak,
- Yemek yerken konusmamak, agzından tukuruk saçmamak kasınmamak.
- Yemek yerken öksuruk tutması halinde agzı elle degil mendille kapatmak.
- Yemekte kuçuk lokma almak, baskasının yedigi lokmaları gözetmemek,
- Yemekte agzı sapırdatmamak
- Yemekte etin kemiklerini sofradakilere göstermeden tabagın arkasına saklamak v.b.

Bu kurallar, daha önce Turkler tarafından tertip edilen buyuk toylarda, sölenlerdeki yemek yeme adaplarının devamı niteligindeki kurallardir.

Su içmede uç edep vardir:

1. Bardagı iki elle tutmak,
2. suyu ustune dökmemek,
3. suyu dinlene dinlene içmek.

Elbise giyerken bes, evden çıkarken dört, mahallede yururken dört, pazarda, çarsıda yururken, alısveris yaparken dört, misafirlikte uç, hasta ziyaretinde bes, tuvalete ve hamama giderken sekiz, yatarken dört olmak uzere birçok kural tespit edilmistir.

Burgazi Futuvvetnamesi'nde Ahi ahlakını meydana getiren kurallar söyle sıralanmaktadır.

- Ahiler birkas is veya sanatla degil yeteneklerine en uygun olan tek bir is veya sanatla ugrasmalıdır.
- Ahi'nin emegini degerlendirecek ve onurunu koruyacak bir isi özellikle bir sanatı olmalıdır.
- Ahi dogru olmalı, emegiyle hakettiginden fazlasını kazanma yoluna sapmamalıdır.
- Ahi isinin ve sanatının geleneksel pirlerinden kendi ustasına kadar butun buyuklere içten baglanmalı, sanatında, davranıslarında onları örnek almalıdır.
- Ahi bilgi sahibi olmalı, bilginleri sevmeli, onlara karsi kuçuk dusmemeli, aldıgı bilgileri yerinde ve zamanında kullanmalıdır.

13. yuzyılda Burgazi tarafından kaleme alınan Burgazi Futuvvetnamesi'ni, daha sonra digerleri takip etmistir. ,,Ahi Ahlakı"nı meydana getiren Futuvvet kaideleri ögrencilere anlayacakları tarzda ögretilirdi.Bu kaideler sunlardır:

1 - Iyi huylu ve guzel ahlaklı olmak
2- Isinde ve hayatında dogru, guvenilir olmak
3- Ahdinde, sözunde ve sevgisinde vefalı olmak
4- Sözunu bilmek, sözunde durmak,
5- Hizmette ve vermede ayırım yapmamak,
6- Yaptıgı jyilikten karsılık beklememek,
7- Guleryuzlu olmak,
8- Tatlı dilli olmak,
9- Hataları yuze vurmamak,
10- Dostluga önem vermek,
11 - Kötuluk edenlere jyilikte bulunmak,
12- Tevazu sahibi olmak,
13- Hiç kimseyi azarlamamak,
14- Ana'ya ve ataya hurmet etmek,
15- Dedikoduyu terketmek,
16- Komsularına iyilik etmek,
17- Insanların islerini içten, gönulden ve guleryuzle yapmak,
18- Baskasının malına hiyanet etmemek,
19- Sabır ehli olmak,
20- Cömert, ikram ve kerem sahibi olmak,
21- Daima hakkı kullanmak,
22- Ofkesine hakim olmak,
23- Suçluya yumusak davranmak,
24- Sır saklamak,
25- Gelmeyene gitmek, dost ve akrabayı ziyaret etmek,
26- Içi, dısı, özu, sözu bir olmak,
27- Kötu söz ve hareketlerden sakınmak
28- Maiyetinde ve hizmetindekileri korumak ve gözetmek.

Aslında Ahi olabilmenin 124 kuralı vardır.

Ahiligin açık ve kapalı olmak uzere 6 sartı vardır.

ACIK OLANLAR:

1 - Elini açık tut,
2- Kapını açık tut,
3- Sotranı açık tut

KAPALI OLANLAR:

1-Dilini baglı tut,
2- Gözunu baglı tut,
3- Belini baglı tut.

Açık Olanlar:

Cömertlik, tevazu sahibi, konuksever ve sofrası açık olmak, yani aç geleni tok yollamaktır.

Kapalı olanlar;

Dilini tutmalı, dedikodu yapmamalı, kötu söz söylememeli, kimsenin ayıbını görmemeli, kimseye kötu gözle bakmamalı, kimsenin onuruna, namusuna göz dikmemelidir. Ancak bu sartları tasıyanlar Ahi olabilmekteydi.
 

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2002-10-09 (1488 Okuma)