AHILIGIN FONKSIYONLARI

AhÃ?®lik örgutunun olusumunda ve yayılmasında YesevÃ?® tarikatı ve futuvvet dusuncesi kadar, Fahreddin Razi'nin tedris halkası da etkili olmustur. Gerçekte bir liderin örgut kurmasında en etkin rolu, onun dusuncesidir. Liderin dusunceleri, örgutun prensipleri ve görevleri haline gelir.
AhÃ?® Evren'in ögutledigi fikirler, AhÃ?®ligin fonksiyonları haline gelmislerdir. AhÃ?® Evren'in öngördugu amaçlara ulasılabilmesi, ancak çok fonksiyonlu bir örgutle gerçeklesebilirdi. Bu sebepledir ki AhÃ?® Evren, çok fonksiyonlu bir örgut olusturma yoluna gitmistir. AhÃ?® Evren tarafından olusturulan AhÃ?®lik örgutunun fonksiyonları, dinÃ?®-ahlÃ?¢kÃ?®, askerÃ?®, siyasÃ?®, sosyal ve kulturel olmak uzere bes kategori seklinde sıralanabilir.

DINI FONKSIYONU

AhÃ?®lik, ortaya çıktıgı ve yayıldıgı dönemlerde tamamen bir tarikat görunumundedir. Bu devirde Anadolu'ya yerlesen butun sosyal grupların görevi, yerlestikleri bölgeleri IslÃ?¢mlastırmaktı. Bu sebeple AhÃ?®ligin çatısı altında toplananların amaçlarından birisi, hatta en önemlisi buydu. AhÃ?®lik, bu fonksiyonunu, "esnaf teskilatına" dönustukten sonra da surdurmustur.
Devrin örgutlenme modeline uygun olarak gelistirilen Ahilik, dinÃ?® ayin ve erkÃ?¢na önem vermistir. AhÃ?®lige giriste ve yukselmelerde -FetÃ?¢'lıktan AhÃ?®'lige, AhÃ?®likten seyhlige veya çıraklıktan kalfalıga, kalfalıktan ustalıga- bir takım dinÃ?® semboller ve ifadeler yer almıstır.

AhÃ?®ligin dinÃ?® fonksiyonunu, "AhÃ?®'nin fetÃ?¢ya karsı görevleri"nde en açık sekilde görulmektedir. AhÃ?®, fetÃ?¢'ya dinÃ?® görevlerini yerine getirmesi için tum bilgileri ögretmek durumundadır(1).

ASKERI FONKSIYONU

Anadolu'nun Turklesmesinde ve IslÃ?¢mlasmasında çok önemli rol oynayan AhÃ?®lik kurumu, görevlerini yerine getirebilmek için askerÃ?® bir fonksiyon da tasıyordu. AhÃ?®ler, cihat idealine sahip olusları nedeniyle, askerÃ?® özelliklere de sahiptiler. Onlar, devlet fetihle mesgul olurken, içeride emniyet ve asayisi saglıyorlardı. AhÃ?®ligin askerÃ?® fonksiyonu, Osmanlı Beyligi'nin devletlesmeden ve kurumlasmadan önceki dönemine rastlar. Uzunçarsılı, AhÃ?®lerin beylikler dönemindeki askerÃ?® fonksiyonlarını söyle anlatır:
"Bu beylikler dahilindeki AhÃ?®lerin de askerÃ?® teskilata benzer silahlı teskilatları oldugu malumunuzdur... Mamafih bunlar, ordu kuvveti olmayıp, mahallÃ?® muhafaza kuvvetidir(1)."

AhÃ?®lerin sahip oldukları askerÃ?® guç, nizÃ?¢mÃ?® bir ordu kuvveti degildi. AhÃ?®ler, baslarında reisleri oldugu halde iç karısıklıklara ve uçlardaki ayaklanmalara karsı bölukler olusturmuslardı.

AhÃ?®lerin askerÃ?® bir fonksiyonu; Anadolu Selçukluları döneminde saltanat kavgalarında taraf olmaları, Mogol idaresi ve onları benimseyenlerle savasmaları ve Osmanlı Devleti'nin kurulusunda faal rol oynamaları olaylarında da kendini göstermektedir(2).

SIYASAL FONKSIYONU

AhÃ?®lik kurumu, ilk kuruldugu dönemde, bir takım siyasal fonksiyonlara da sahipti. AhÃ?®ligin, o dönemde siyasal bir rol oynaması gayet olagandır. Cunku, o devirde, sultanlar ve beyler guçlerini korumak ve itibarlarını devam ettirmek için tarikat pirlerinin guçlerinden yararlanma yoluna giriyorlardı. Nitekim AhÃ?® Evren de, Anadolu'ya gelisinde Selçuklu Sultanı'ndan buyuk iltifat görmustu.

Siyasal otoritenin tam gelismemis oldugu dönemlerde ve özellikle Mogol istilaları sırasında, AhÃ?®lik örgutu, yerel siyasal otorite olarak çıkar karsımıza. Ibn Batuta, seyahatnÃ?¢mesinde bu durumu söyle açıklar:

"Bu ulke (Kayseri) törelerinden biri de, bir sehirde hukumdar bulunmadıgı takdirde, AhÃ?®lerin hukumeti yönetmeleridir. AhÃ?®, kudreti ölçusunde geleni gideni agırlar, giydirir, altına binek çeker, davranısları, buyrukları, binisleri ile aynen hukumdarı andırır(1)."

Devlet otoritesinin zayıfladıgı yerlerde AhÃ?®lerin siyasal fonksiyonu daha açık bir sekilde ortaya çıkmıstır.

Osmanlı merkezÃ?® otoritesinin kurulusu sırasında meydana gelen yönetim kademelerinde genellikle AhÃ?®ler görevlendirilmistir. Bu durum AhÃ?®lerin siyasal faaliyetlerdeki etkinligini ortaya koymaktadır(2).

Osmanlı Imparatorlugunun kurulusu tamamlandıktan ve devlet kurumları olusturulduktan sonra, AhÃ?®lerin siyasÃ?® etkilerinin azaldıgı, sadece esnaf kesiminde kısmen devam ettigi görulur.

Sonuç olarak; AhÃ?®ligin siyasal fonksiyonu dönemin sartlarına göre artmıs veya azalmıstır. MerkezÃ?® yönetim kuvvetli oldugu zamanlarda AhÃ?®ligin siyasal fonksiyonu zayıflamıs, bunun zıddı durumlarda ise artmıstır.

SOSYAL FONKSIYONU

AhÃ?®ligin en önemli yönlerinden birisi de kuskusuz, sosyal yardımlasma ve dayanısmadır. AhÃ?®lik kurumunda kuvvetli bir sekilde görulen sosyal yön, Kur'an'a dayanmaktadır. Kur'an, insanlara, iyilik uzerinde yardımlasmalarını ve kötuluk uzerinde yardımlasmamalarını ögutlemektedir. Bu sebeple sosyal yardımlasma duygusu AhÃ?®lerde son derece gelismistir. AhÃ?®lerdeki sosyal dayanısma gelenegi bazı bölgelerimizde gunumuze kadar devam etmistir(1).

AhÃ?®ligin sosyal fonksiyonu, dinÃ?® inanç ve sembollerle belirlendigi için, bunlar arasında kin ve dusmanlık tohumlarının yesermesi mumkun degildi.

Sosyal duzen aleyhinde faaliyetin olmayısı, AhÃ?®ler arasında yaygın, dinÃ?® ve tasavvufÃ?® dusuncelerden kaynaklanan, dayanısmacı ve baskasını dusunucu sosyal kuralların varlıgıyla açıklanabilir(2).

AhÃ?®ligin sosyal fonksiyonu, sosyal ahlÃ?¢ka dayanır. AhÃ?®ligin ahlÃ?¢k prensipleri "bireyci" degil, bireyin toplum içerisinde kisiligini koruyacak sekilde "toplumcu"dur. AhÃ?®ligin sosyal fonksiyonunun prensipleri geregince ne birey topluma, ne de toplum bireye ezdirilmistir. AhÃ?®ligin sosyal dayanısma ruhu sayesinde, "... devletin hiç bir tesiri olmadan; sehir esnafı ve halkı, kendi kendisini idare ediyor, en kuçuk bir suistimal, yolsuzluk ve ananeye aykırı harekete fırsat verilmiyordu(3)."

AhÃ?®ler, kendilerine uyanlara sosyal dayanısma ruhunu kazandırmak için, bunları muesseselerine baglamıslar, kendi bunyelerinde yardımlasma sandıkları kurmuslardır. AhÃ?®ler aralarındaki dayanısma ve sosyallesmeyi butun faaliyetlerine yaygınlastırmaya çalısmıslardır.

AhÃ?®ligin sosyal fonksiyonu, dayanısma kadar kontrol özelliklidir. AhÃ?®ler kendi kendilerini kontrol ederek toplum duzeninin korunmasına yardımcı olmuslardır.

KULTUREL FONKSIYONU

AhÃ?®ligin kulturel faaliyetlerin oldugu bilinen bir konudur. Tezgah basında ve atölyelerde sanat ögrenen örgut uyeleri, zaviyelerde de diger egitimlerini tamamlayıp, toplum içerisinde kabul edilebilir davranıslara sahip aydın ve itibarlı kisiler oluyorlardı.
 

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2002-10-09 (993 Okuma)