AHILIGIN OSMANLI DEVLETI'NIN KURULUSUNDAKI ROLU

AhÃ?®ler, cihat anlayısları geregi, surekli olarak savas yapılan "uç" bölgelerine yönelmislerdir. Bu duygu onları, Osmanlı Beyligi'nin kurulus bölgesine dogru harekete geçirmistir. Cunku, oralar savasa uygun yerlerdir. Donemin istikrarsızlıgı, Anadolu Selçukluları'nın yönetim zayıflıgı ve Mogol baskısı, "uç"lara yönelisi hızlandıran diger faktörler olmustur.
Uç'ta faaliyet gösteren Osman Gazi'nin amacı, basit bir toprak kazanma ve orada egemenlik kurmadan ibaret degildi. Onun ideali, IlÃ?¢-yı Kelimetullah'ı, yani "Allah'ın adı"nı her tarafa yaymaktı. Bu nedenle, diger Dervis gaziler gibi AhÃ?®ler de Osman Gazi'nin etrafında olusan halkaya katıldılar. Osman Gazi'nin kuvvetlerine katılan dervis gaziler ve Alperenler, pirlerinin "su ata bin, batıya git, atın durdugu yerde in ve hemen hizmete basla" emrinin geregini yaptılar. Akıncı dervis-gaziler, Turk'un "Gökyuzunu vatanının çadırı yapma" idealini IslÃ?¢m'ın "yeryuzunu secde yapmaya uygun duruma getirme ve zamana ezan sesiyle hÃ?¢kim olma" anlayısı dogrultusunda harekete geçtiler(1).


Orta Anadolu'da Selçuklu-Ilhanlı Devleti hÃ?¢kim olurken, uçlarda, sınır bölgelerinde ve dag kesimlerinde Turkmenler egemen durumdaydı. Dogudaki asayissizlik ve istikrarsızlık, baskı ve zulum yuzunden göçen bir çok din Ã?¢limi, seyh ve Turkmen babası da uçlarda sıgınak bulurken, aynı zamanda kitleleri peslerinden surukluyorlardı. Osman Gazi'nin çevresinde toplanan seyh ve Turkmen babaları peslerinden surukledikleri; "... yarı SamanÃ?® olan bu Turkmenleri IslÃ?¢mlastırıyor; Uçlarda IslÃ?¢m kulturunu ve gaza mefkÃ?»resini kuvvetlendiriyor; bu sebeple de bu Turkmen istilaları gaza ve Turkmen beyleri de uç gazileri sıfatını kazanıyordu. Bu uçların dervislerle ve zaviyelerle dolmus olmasının sebebi budur.(2)"

AhÃ?®lerin uçlarda, yani Osmanlı Beyliginin kuruldugu bölgelerde çok önemli roller oynadıkları, fetihlerin gerçeklesmesinde buyuk gayretleri oldugu bilinmektedir. AhÃ?®ler, futuhatı basarmak için Osmanlı ordularına yalnız örgutlu ve imanlı savasçı saglamakla kalmayıp, halk arasında dinÃ?® ve sosyal fikirleri propaganda etmekle de ugrasmıslardır. Onlar, faaliyete geçtikleri ulkelerin sosyal nda ve siyasÃ?® örgutlerinde buyuk yenilikler yaparak, yeni gelenlerle yerli halkın kaynasmasını saglayarak futuhat islerini kolaylastırmıslardır. Rum ilini, IslÃ?¢mlasmasında, dervis-gazilerin, alperenlerin ve AhÃ?®lerin buyuk rol oynadıkları bilinmektedir.

Barkan, dervis kutlesinin fetihlerde oynadıkları rolu söyle anlatmaktadır:

"... bazı delillere göre diyebiliriz ki, orta zaman hukukiyatına karsı yeni bir sosyal nizam ve adalet telakkisi tasıyan ve esrarengiz bir din propagandası sekline burunen misyoner Turk dervislerinin telkinatı ordularla birlikte ve hatta ordulardan evvel futuhata çıkmıs ve karsı tarafı daha evvel manen fethetmis bulunmaktadır.(3)"

Osmanlı Beyligi'nin kurulusu sırasında dervislerin etkinliklerinden o dönemin butun kaynakları bahsetmektedir(4). Hatta Beyler ile dervis pirlerinin her zaman beraber hareket ettiklerini de bu kaynaklardan ögrenmekteyiz. Osman Gazi'den baslayarak beyler dervis pirlerinin birlikte hareket ettikleri söylenebilir. Osman Gazi'nin, AhÃ?® olan Seyh Edebali'nin kızı ile evlenmesi, bunun göstergelerinden birisidir.

Osman Gazi ile kızını evlendiren Seyh Edebali'nin; nufÃ?»zlu, varlıklı ve mutevazı bir AhÃ?® oldugunu butun tarihçiler belirtmektedir(5). Edebali'nin, Kirsehir'de yasanan AhÃ?® katliamından önce AhÃ?® Evren ile görustugu ve Kirsehir'den Sögut tarafına gittigi tarihi kaynaklarda anlatılmaktadır(6).

Edebali'nin aynı zamanda VefÃ?¢Ã?®'ye tarikatının muridi ve Baba Ilyas'ın halifelerinden oldugu da ileri surulmektedir(7).

Butun bu bilgiler, Asık Pasazade'nin varlıgından bahsettigi; "AhiyÃ?¢n-ı Rum, BacıyÃ?¢n-ı Rum, AbdalÃ?¢n-ı Rum ve GaziyÃ?¢n-ı Rum zumrelerinin(8) beraber hareket ettiklerini gösterir. Nitekim, Bacıyan-ı Rum teskilatının kurucusu kabul edilen kisinin AhÃ?® Evren'in hanımı oldugu, Abdal Musa ile görustugu(9) ve BacıyÃ?¢n-ı Rum mensublarının tezgahlarında dokunan malzemenin yeniçerilere "kulah" oldugu görusu hÃ?¢kimdir(10). Uzunçarsılı, Osmanlı-AhÃ?® iliskisini su sekilde açıklamaktadır:

"Osman Bey'in faaliyeti esnasında, Orta Anadolu'da AhÃ?®lik ve BabaÃ?®lik olarak iki muhim tarikat vardı. AhÃ?® Reislerinden olup, Eskisehir civarında Itburnu mevkiÃ?®nde tekkesi bulunan Seyh Edebali, o havalinin en itibarlı ve sözu geçen ulularındandı. Tahsilini Mısır'da yapmıs olan Edebali'nin kızı Malhatun'u Gazi Osman Bey almıs ve bu suretle AhÃ?®lerin nufÃ?»zundan istifade temin etmisti. Nitekim, Seyh Mahmut Gazi, AhÃ?® Semseddin ve oglu AhÃ?® Hasan ve sonra da Osmanlılarda Kadı, Kazasker ve Vezir olan Cendereli (meshur tabir ile Candarlı) Kara Halil de AhÃ?®lerden olup, bunların hepsi Osmanlı Beyliginin kurulmasında ve buyumesinde hizmet etmislerdi.(11)"

Butun bunlar; AhÃ?® Evren'in Anadolu'ya gelmesiyle birlikte Ahilerin örgutlenmeye basladıklarını, ahi kurumlarının çok genis bir alana yayıldıgını, Selçuklular zamanında ekonomik ve ticÃ?¢rÃ?® faaliyetlerinin yanı sıra, askerÃ?® ve siyasÃ?® faaliyetlerde de bulundukları, Osmanlı Beyligi'nin kurulusunda ve guçlenmesinde etkin rol oynadıklarını ortaya koymaktadır.