TARIHTE KIRSEHIR BUYUKLERI :

ASIKPASA (1272-1373) : Turbesindeki kitabeye göre, 1271 yılında dogmus, 1373’te ölmustur. Asıl adı Ali’dir. Esinin adı Hacı Hatun oldugu, Elvan, Selman (Suleyman), Hasan Can, Kızılca adlarında ogulları, Melek adında kızı oldugu belgelerden anlasılmaktadır.

Dedesi Baba Ilyas, Horasan’dan Anadolu’ya göç eden erenlerdendir. Babailer tarikatının kurucusudur. Kayseri’de bir muddet kadılık yapan Baba Ilyas, 1227 yılında Amasya’da HanıkÃ?¢hı Seyhi olmus, 1258 yıiında vefat etmistir. Mezarı Amasya’da Ilyas Köyu’ndedir,

Asıkpasa’nın babası Muhlis Pasa hakkında genis bilgi yoktur. Selçuklu isyanı sırasında 6 ay kadar Konya tahtında oturdugu yazılmaktadır. Muhlis Pasa’nın Eskisehir’e giderek Ertugrul Gazi ile görustugu, buyuk iltifat gördugu, bu görusmede Osman Beyin’de bulundugu, torunu Ahmet Asık’ı Asık Pasazade Tarihi adlı kitabında yazılıdır. Osman Bey’in kaynatası Seyh Edebali, Kirsehir ahilerinin buyuklerindendir. .

Asıkpasa’nın Orhan Gazi devrinin buyuklerinden oldugu, Ahmet Asık’ın su mısralarından anlasılmaktadır.

Ne geyse yakısır Orhan Gazi,

Asıkpasa zamanında idi gazi.

Asıkpasa, Suieyman Turkmani gibi devrin zahiri ve batınÃ?® ilminde olgunluga ermis bir kisiden feyz ve ısık alarak yetisti. Latifi’nin dedigi gibi; “O kibar mesayihin zenginledindendi. Sahane itibar ve degeri, padisahane kudret ve gucu vardı.”

Asıkpasa’nın yasadıgı devirde Fars dili, ilim ve sairler arasında çok yaygın olarak kullanılmakta iken, Garipname isimli eserini Oz Turkçe olarak yazmıs, Turk ve Tacik dillerini gaflet uykusundan uyandırmak için su suri yazmıstır:

Turk diline kimse bakmaz idi,

Turklere her giz gönul akmaz idi.

Turk dahi bilmez idi el dilleri,

Ince yolu ol ulu menzilleri.

Turk dilinde yeni manalar bulalar,

Turk, Tacik cumle yoldas olalar,

Yol içinde birbirini yermiye

Dile bakıp manayi her görmiye.

AsıkpasÃ?¢’nın Garipname isimli eseri 12.000 beyittir. Oz Turkçe yazılmıstır. Asıkpasa 3 Kasım 1333’de vefat etmistir. Turbesi sehre hakim bir tepedir.

CACABEY : Kirsehir emiridir. Kirsehir’e buyuk hizmetler görmus tarihi sahsiyettir. Cacabey’in babası Ceceli asiretinin beyi Bahaddin Caca’dır. Caca Bey’in 1240 yılında dogdugu tahmin edilmektedir. Gençligi hakkında bilgi yoktur. Mogol istilası yıllarında Mogollar’ın dikkatini çekerek kısa zamanda buyukler arasına karısmıstır. III. Gıyaseddin Keyhusrev zamanında Anadolu’da pek çok hayrat yaptırmıstır. Eskisehir’den Tokat’a oradan da Kirsehir’e tayin edilmistir.

Kirsehir’e geldgi zaman asi Emirhor Esededdin uzerine yurumus, hepsini kılıçtan geçirmistir. Caca Bey, bir ara Mısır Memluk’u Sultan Baybars’a esir dusmusse de sonradan serbest bırakılmıstır.

Cacabey, 1270 yılında Hacı Bektas Veli, 1273 yılında Mevlana ile görusmustur.

Cacabey, 1272 yılında bir medrese kurarak ismini ebedilestirmistir. Sehrin tam ortasında olan bu medresenin kubbesi açık ve altında su kuyusu vardır. Bu kuyuya akis eden yıldızları tetkik ederlerdi. Medresede astronomi çalısmaları yapılmakta idi. Simdi minare olarak kullanılan kulesi rasat kulesi idi.

Caca Bey’ e ait Arapça ve Mogolca 4 vakıfname bulunmaktadır. Bu vakıfnamelerde medresi, mescit , hanıkÃ?¢a, zaviye, mektep, dar’ul el suleha, turbe ile Kayseri, Iskilip ve Eskisehir’de pek çok eserler yaptırdıgı yazılmaktadır.

SULEYMAN TURKMANI : XIII. yuzyılda Anadolu’ya gelen Turklerdendir. 1214 yılında dogdugu tahmin edilmektedir. Dedesi Turkmen Beyi oldugu için Turkmani denilmistir. Mevlana’dan ders almıs, Mevlana’nın ölumunden sonra oglu Sultan Veled’in muridi olmustur. 1239 yılında mevleviligi yaymak uzere Kirsehir’e gelmistir. Suleyman Turkmani, Asık Pasa’nın hocası idi. Tezkereci Evliya adlı bir eser yazmıstır. Suleyman Turkmani 1298 yılında Kirsehir’de vefat etmistir.

AHMEDI GULSEHRI : 1250 yılında dogdugu tahmin edilmektedir. O devirde Kirsehir’e “Gulsehri” denildigi için, Gulsehri olarak anılmıstır. Gençliginde edebiyat ve tasavvuf ögrenmistir. Ahi Evranı Veli ile 50 yıl beraber yasamıstır. Ahi oldugu anlasılmaktadır. Farsça ve Arapça ögrenmis, ancak O, Oz Turkçe yazmıstır.

Ahi Evran’ın ölumunden sonra Ahilik Postuna oturmustur. 1335 yılında ölen Ahmedi Gulsehri çok ince ruhlu bir sair idi.

Her ulu kendime yar eylerem, Her gece vasfını tekrar eylerem, Her seher kim gul çemende açıla, Kamudan ilkin bana karsı gule.

Ahmedi Gulsehri, Feridun Attar’ın Mantık’ut Tayr eserini Turkçeye çevirmistir.

AHI EVRAN-I VELI : XIII. yuzyılda Horasan’dan Anadolu’ya göç etmistir. Denizli, Konya ve Kayseri’den sonra 1277 yılında Kirsehir’e yerlesmistir. Gençliginde debbaglık sanatını ögrenmis, kısmen ticaretle ugrasmıstır. Once debbag esnafının piri, sonrada tum Turk Islam esnafının piri olmustur.

Ahi Evran, kurdugu inanç duzeni ile esnafı uyarmıs, ahlaki ve sosyal kuralları ile dayanısmayı saglamıs, ekonomik yasamı canlandırmıstır.

Ahlak ile sanatı bir ahenk içerisinde birlestirerek, Ahi Teskilatını kurmus ve tum Anadolu’ya yaymıstır. ,

Ahi Evran-ı Veli yaklasık 1215 ile 1220 yılları arasında Horasan’da dogmus, 92 yasında Kirsehir’de vefat etmistir. Turbesi Kirsehir’dedir.

AHI EVRANI VELI ILE HACI BEKTAS-I VELI’NIN BULUSMALARI

13. YUZYIL ANADOLU’SUNUN BURAM BURAM TURK-ISLAM KULTURU KOKAN MANEVI ILIMIZDE, KIRSEHIR’DE IKAMET EDEN AHI EVRAN-I VELI, BIRGUN HACI BEKTAS-I VELI ILE GORUSMEK, HALLESMEK DILEDI. SULUCAK KARAHOYUK (HACIBEKTAS)’E DOGRU YOLA CIKTI. AHI EVRAN PADISAH’IN BU HALI HUNKÖR’A MALUM OLDU. HUNKÖR DA MURITLERINE, “ AHI EVRAN SULTANIMIZ BIZI ZIYARET ETMEYI DUSUNUR, VARIP ONU KARSILAYALIM. “ DER VE YOLA DUSER.

O ZAMANLAR GULSEHRI/KIRSEHIRI’NIN YAKININDA BIR TEPE VARDI, ORADAN KIRSEHRI GORUNURDU IKI GONUL SULTANI O TEPENIN USTUNDE BULUSUP KUCAKLASTIRLAR. SOHBET SIRASINDA AHI EVRAN-I VELI , “HUNKARIM, NE OLURDU BURADA BIR PINAR, BIRDE GOLGELIK AGAC OLSAYDI, PINARDA ABDEST ALIP SU ICSEYDIK, AGAC DA GOLGELIK ETSEYDI. “DER. HUNKAR HACI BEKTAS-I VELI ELIYLE BIR YERI ESER VE ARI DURU BIR SU CIKARIR;AHI EVRAN SULTAN’IN ELINDEKI KAVAK AGACINDAN KESILMIS SOPAYI ALIR VE BIR YERI KAZIP DIKER, DIKTIG KURU DAL BIR ANDA YESERIR VE YAPRAKLANIR. BU KERAMET IKLIMINDE IKI GONUL SULTANI SOHBET EDIP HALLESIRLER.

BU BULUSMALAR DEFALARCA TEKRARLANIR. ISTE BU IKI KUTBUN, IKI GONULLERININ BULUSMALARININ GERCEKLESTIGI TEPE, DOST BAHCENIN KURULDUGU BU TEPEDIR.

HACI BEKTAS-I VELI’DEN OGUTLER

A· AYAGA KALKACAKSAN HIMET ICIN KALK

A· DININE DIZINLEDEGIL, KALBINLE BAGLAN

A· DOGRULUK DOST KAPISIDIR

A· ASIL KOR, NANKORDUR

A· INSAN OGLUNUN EN BUYUK DUSMANLARI;

YALANCILIK, BOGAZINA DUSKUNLUNLUK, MAL VE MEVKI HIRSI, KOGUCULUK,

GIYBET, EDEPSIZLIK, HIYANET VE HAKKI INKARDIR.

Copyright © KIRSEHiR.gen.tr Tüm hakları saklıdır.

Yayınlanma:: 2002-08-11 (3159 Okuma)